Khí tượng và lao động sản xuất

Chớp đông nhay nháy, gà gáy thì mưa.
*
Trăng quầng thì cạn, trăng tán thì mưa.
*
Gió bấc hiu hiu, sếu kêu thì rét.
*
Trời nắng chóng trưa, trời mưa chóng tối.
*
Mống vàng thì nắng, mống trắng thì mưa.
*
Mống dài trời lụt, mống cụt trời mưa.
*
Mồng một lưỡi trai, mồng hai lưỡi liềm.
*
Gió heo may, chuồn chuồn bay thì bão.
*
Mùa hè đang nắng, cỏ gà trắng thì mưa.
*
Ðầu năm sương muối, cuối năm gió nồm.
*
Tháng giêng rét dài,
Tháng hai rét lộc,
Tháng ba rét Nàng Bân.
*
Tháng ba mưa đám, tháng tám mưa cơn.
*
Vàng mây thì gió, đỏ mây thì mưa.
*
Tháng bảy kiến đàn đại hàn hồng thủy.
*
Cơn đằng bắc, lắc rắc vài hột.
*
Cơn đằng tây vừa cày vừa ăn.
*
Cơn đằng đông vừa trông vừa chạy,
Cơn đằng nam vừa làm vừa chơi.
*
Ðêm tháng năm, chưa nằm đã sáng,
Ngày tháng mười, chưa cười đã tối.
***

Thuyền ngược ta nhắn gió nam,
Thuyền xuôi ta nhắn mưa nguồn gió may.
*
Kiến cánh vỡ tổ bay ra,
Bão táp mưa sa gần tới.
*
Kiến đen tha trứng lên cao,
Thế nào cũng có mưa rào rất to.
*
Anh ơi cố chí canh nông,
Chín phần ta cũng dự trong tám phần.
Hay gì để ruộng mà ngăn,
Làm ruộng cấy lúa, chăn tằm lấy tơ.
Tằm có lứa, ruộng có mùa,
Chăm làm, trời cũng đền bù có khi...
*
Người ta đi cấy lấy công,
Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề.
Trông trời, trông đất, trông mây,
Trông mưa, trông gió, trông ngày, trông đêm.
Trông cho chân cứng đá mềm,
Trời êm, bể lặng mới yên tấm lòng.
*
Nhờ trời mưa gió thuận hòa,
Nào cày nào cấy, trẻ già đua nhau.
Chim, gà, cá, lợn, cành cau,
Mùa nào thức ấy giữ màu nhà quê.
*
Ơn trời mưa nắng phải thì,
Nơi thì bừa cạn, nơi thì cày sâu.
Công lên chẳng quản lâu đâu,
Ngày nay nước bạc, ngày sau cơm vàng.
Ai ơi! đừng bỏ ruộng hoang,
Bao nhiêu tấc đất, tấc vàng bấy nhiêu.
*
Tay cầm con dao,
Làm sao cho sắc,
Ðể mà dễ cắt,
Ðể mà dễ chặt
Chặt lấy củi cành.
Trèo lên rừng xanh,
Chạy quanh sườn núi,
Một mình thui thủi,
Chặt cây chặt củi,
Tìm chốn ta ngồi,
Ngồi mát thảnh thơi..
Kìa một đàn chim,
Ơ đâu bay đến?
Ơ đâu bay lại?
Con đang cắn trái,
Con đang tha mồi,
Qua lối nọ nó ăn..
Cái con hươu kia,
Mày đang ăn lộc,
Lộc vả lộc sung,
Mày trông thấy tớ,
Tớ không đuổi mày,
Mày qua lối nọ làm chi?

***

Cày đồng đang buổi ban trưa,
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
Ai ơi ! bưng bát cơm đầy,
Dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần!

*
Khó thay công việc nhà quê,
Quanh năm khó nhọc dám hề khoan thai.
Tháng chạp thì mắc trồng khoai,
Tháng giêng trồng đậu, tháng hai trồng cà.
Tháng ba cày vỡ ruộng ra,
Tháng tư bắc mạ, thuận hòa mọi nơi.
Tháng năm gặt hái vừa rồi,
Bước sang tháng sáu, nước trôi đầy đồng.
Nhà nhà vợ vợ chồng chồng,
Ði làm ngòai đồng, sá kể sớm trưa..
Tháng sáu, tháng bảy, khi vừa,
Vun trồng giống lúa, bỏ chừa cỏ tranh.
Tháng tám lúa trổ đã đành
Tháng mười cắt hái cho nhanh kịp người
Khó khăn làm mấy tháng trời
Lại còn mưa nắng thất thời khổ trông!
Cắt rồi nộp thuế nhà công
Từ rày mới đưọc yên lòng ấm no

*
Rủ nhau đi cấy đi cày
Bây giờ khó nhọc có ngày phong lưu.
Trên đông cạn, dưới đồng sâu,
Chồng cày vợ cấy, con trâu đi bừa.

*
Trâu ơi ta bảo trâu này
Trâu ra ngoài ruộng trâucày với ta.
Cấy cày giữ nghiệp nông gia,
Ta đây, trâu dấy, ai mà quản công!
Bao giờ cây lúa còn bông
Thì còn ngọn cỏ ngoài đồng trâu ăn.

*
Tháng giêng là tháng ăn chơi,
Tháng hai trồng đậu, trồng khoai, trồng cà.
Tháng ba thì đậu đã già
Ta đi ta hái về nhà phơi khô.
Tháng tư đi tậu trâu bò,
Ðể ta sắm sửa làm mùa tháng năm.
Sáng ngày đem lúa ra ngâm,
Bao giờ mọc mầm ta sẽ vớt ra
Gánh đi ta ném ruộng ta,
Ðến khi lên mạ thì ta nhổ về.
Sắp tền mượn ke cấy thuê,
Cấy xong, rồi mới trở về nghỉ ngơi.
Cỏ lúa dọn đã sạch rồi,
Nước ruộng vơi mười còn độ một hai.
Ruộng thấp đóng một gầu giai
Ruộng cao thì phải đóng hai gầu sòng.
Chờ cho lúa có đòng đòng,
Bấy giờ ta sẽ trả công cho người.
Bao giờ cho đến tháng mười
Ta đem liềm hái ra ngoài ruộng ta.
Gặt hái ta đem về nhà,
Phơi khô quạt sạch ấy là xong công.

***

Lao xao gà gáy rạng ngày
Vai vác cái cày, tay dắt con trâu
Bước chân xuống cánh đồng sâu
Mắt nhắm mắt mở đuổi trâu ra cày
Ai ơi bưng bát cơm đầy
Nhớ công hôm sớm cấy cày cho chăng?

*
Ngày thì đem thóc ra phơi,
Tối lặn mặt trời đổ thóc vào xay.
Một đêm là ba cối đầy
Một tay xay giã, một tay giần sàng
Tháng ba ngày tám rỗi ràng,
Làm sao đủ gạo mùa màng khỏi lo.

***